Insitutie Boek 4 – De genademiddelen 4.7 – Het ontstaan van het pausdom 4.7.15 – Constantinopel als nieuwe hoofdstad van het keizerrijk

4.7.15 – Constantinopel als nieuwe hoofdstad van het keizerrijk

In overeenstemming met deze oude instelling is op het concilie van Constantinopel (381) bepaald dat de bisschop van die stad qua eervolle privileges op de tweede plaats kwam, na Rome. Want Constantinopel was het nieuwe Rome.1 Maar toen lange tijd later in Chalcedon (451) hetzelfde werd besloten, protesteerde Leo I daar fel tegen. Niet alleen waagde hij het om volledig te negeren wat zeshonderd of meer bisschoppen hadden besloten. Hij heeft hen ook nog eens met ernstige verwijten berispt omdat zij andere stoelen de eer afpakten die ze aan de kerk van Constantinopel hadden durven toekennen.

Ik vraag je: wat heeft die man ertoe bewogen om de wereld in opschudding te brengen voor zo’n onbeduidende kwestie? Wat anders dan enkel eerzucht? Hij zegt dat wat het concilie van Nicea ooit bepaald heeft, onschendbaar moet blijven. Alsof het christelijk geloof gevaar zou lopen als de ene kerk boven de andere gesteld werd, of alsof de patriarchaten daar zijn ingesteld met een ander doel dan de uiterlijke regering van de kerken. En we weten dat de uiterlijke regering van de kerk verandert als de tijden veranderen. Dat is zelfs nodig!

Wat Leo beweert heeft dus geen enkele waarde: dat de stoel van Constantinopel niet de eer mag krijgen die het concilie van Nicea aan de stoel van Alexandrië had gegeven. Want gezond verstand leert ons dat dit een besluit was dat afhankelijk van de omstandigheden van de tijd weer kon worden opgeheven. Bovendien verzette niemand van de bisschoppen uit het Oosten zich ertegen, ook al hadden zij er het meeste belang bij. In elk geval was Proterius2 daar aanwezig, die in Alexandrië was aangesteld als patriarch in plaats van Dioscorus. Ook andere patriarchen die minder in aanzien kwamen te staan, waren aanwezig.

Maar terwijl zij allemaal zwijgen, sterker nog, terwijl zij ermee instemmen, verzet alleen de bisschop van Rome zich. Het ligt voor de hand wat hem daartoe beweegt: hij zag natuurlijk aankomen wat niet lang daarna ook gebeurde: de luister van het oude Rome raakte verduisterd en Constantinopel was niet tevreden met de tweede plaats. Het ging Rome het primaat betwisten.

Toch heeft Leo met zijn verzet het besluit van het concilie niet kunnen voorkomen. En zijn opvolgers zagen dat ze machteloos verslagen waren en zagen ervan af om in deze kwestie koppig vol te houden. Want zij hebben geaccepteerd dat de bisschop van Constantinopel werd beschouwd als de tweede patriarch.

1Historiae ecclesiasticae tripartitae epitome IX, 13; Gratianus, Decretum I, 22,3.

2Proterius († 457), patriarch van Alexandrië.

Deze moderne vertaling van de Institutie van Johannes Calvijn heb ik tussen 2013 en 2018 paragraaf voor paragraaf op deze website geplaatst. In 2019 heb ik bovendien een gedrukte versie en een e-bookversie uitgegeven.

Gerrit Veldman

Reageren

Schrijf hier je reactie.
Vul hier alsjeblieft je naam in

Johannes Calvijnhttp://institutie.gerritveldman.nl
De reformator Johannes Calvijn leefde van 1509 tot 1564. In 1536 verscheen de eerste versie van zijn Institutie, oftewel Onderwijs in de christelijke godsdienst. Vervolgens breidde hij het boek een aantal keer fors uit, tot in 1559 de definitieve versie verscheen.

Als je deze website bezoekt, worden er cookies op je apparaat geplaatst. Cookies die nodig zijn om deze site goed te laten werken of om anonieme statistieken bij te houden, worden altijd geplaatst. Maar voor cookies die gebruikt worden om jouw surfgedrag te registreren, moet je eerst toestemming geven. Meer informatie.