Insitutie Boek 4 – De genademiddelen 4.4 – De oude kerk 4.4.13 – De rol van de burgerlijke overheid

4.4.13 – De rol van de burgerlijke overheid

Deze manier van kiezen was nog van kracht in de tijd van Gregorius de Grote en waarschijnlijk ook nog lang daarna. Dat blijkt duidelijk uit veel brieven die er van hem bewaard gebleven zijn. Want telkens als het erover gaat dat ergens een nieuwe bisschop gekozen moet worden, schrijft hij aan de geestelijken, de raad en het volk, soms ook aan de vorst, afhankelijk van hoe het stadsbestuur geregeld is. Soms draagt hij een naburige bisschop op toezicht te houden op de verkiezing, omdat er in een kerk wanorde heerst. Maar toch eist hij dan een openbaar besluit dat bekrachtigd is doordat iedereen het heeft ondertekent. Sterker nog, toen in Milaan een zekere Constantius tot bisschop was gekozen, waren veel inwoners van Milaan gevlucht naar Genua vanwege invallen van barbaren. Toch vond Gregorius dat de verkiezing niet wettig zou zijn als niet ook die inwoners bijeengeroepen werden en hun instemming gaven.1

En nog geen vijfhonderd jaar geleden bepaalde paus Nicolaas II2 dat bij het kiezen van de bisschop van Rome de kardinaal-bisschoppen eerst zouden komen, dat daarna de andere geestelijken zich bij hen zouden voegen en dat de verkiezing ten slotte geldig zou zijn als het volk ermee instemde. En aan het slot noemt hij het besluit van Leo I, dat ik zojuist aangehaald heb, en beveelt dat dat in het vervolg zal gelden. En als de boosaardigheid van de goddelozen zo sterk geworden is dat de geestelijken zich gedwongen zien om voor een zuivere verkiezing de stad uit te gaan, dan beveelt hij dat er toch enkelen van het volk bij aanwezig moeten zijn.3

Maar voor zover we kunnen nagaan, was slechts in twee kerken de instemming van de keizer nodig: in de kerk in Rome en in de kerk in Constantinopel. Want dat waren de beide residenties van het rijk. Weliswaar stuurde Valentinianus Ambrosius met een volmacht naar Milaan. Maar dat ging buiten de gewone orde om, vanwege ernstige beroeringen, waardoor de burgers tegenover elkaar stonden. In Rome telde het gezag van de keizer bij het kiezen van de bisschop echter zo zwaar, dat Gregorius zegt dat hij op bevel van de keizer is aangesteld om de kerk te regeren. Terwijl hij toch op de gewone manier door het volk gekozen was.4 Maar het was de gewoonte dat als de overheid, de geestelijken en het volk iemand hadden gekozen, dat meteen aan de keizer gemeld werd, zodat die de verkiezing met zijn goedkeuring kon bekrachtigen of met zijn afkeuring ongeldig verklaren.

Deze gewoonte is niet in strijd met de besluiten die Gratianus5 verzameld heeft. Daarin wordt niets anders gezegd dan dat het onacceptabel is als een koning de wettige manier van kiezen afschaft en als bisschop aanstelt wie hij maar wil. De bisschoppen van de provinciehoofdsteden mogen iemand die zo met geweld bevorderd wordt, niet wijden. Want dan wordt de kerk beroofd van haar recht en komt alles in handen van de willekeur van één man. Maar dat is iets anders dan de koning of de keizer de eer geven dat hij de wettige verkiezing met zijn gezag bevestigt.

1Gregorius de Grote, Epistulae II, 69.

2Paus Nicolaas II († 1061).

3Gratianus, Decretum I, 23,1.

4Gregorius de Grote, Epistulae I, 5.

5Gratianus (12e eeuw), kerkjurist.

Deze moderne vertaling van de Institutie van Johannes Calvijn heb ik tussen 2013 en 2018 paragraaf voor paragraaf op deze website geplaatst. In 2019 heb ik bovendien een gedrukte versie en een e-bookversie uitgegeven.

Gerrit Veldman

Reageren

Schrijf hier je reactie.
Vul hier alsjeblieft je naam in

Johannes Calvijnhttp://institutie.gerritveldman.nl
De reformator Johannes Calvijn leefde van 1509 tot 1564. In 1536 verscheen de eerste versie van zijn Institutie, oftewel Onderwijs in de christelijke godsdienst. Vervolgens breidde hij het boek een aantal keer fors uit, tot in 1559 de definitieve versie verscheen.

Als je deze website bezoekt, worden er cookies op je apparaat geplaatst. Cookies die nodig zijn om deze site goed te laten werken of om anonieme statistieken bij te houden, worden altijd geplaatst. Maar voor cookies die gebruikt worden om jouw surfgedrag te registreren, moet je eerst toestemming geven. Meer informatie.