Insitutie Boek 2 – God als verlosser in Christus 2.5 – Kritiek op de onvrijheid van de wil 2.5.14 – Onze goede daden zijn van ons omdat we ze krijgen

2.5.14 – Onze goede daden zijn van ons omdat we ze krijgen

In de discussie gebruiken mijn tegenstanders als argument ook de manier van spreken van zowel de Schrift als de mensen. Goede daden worden immers ‘onze’ goede daden genoemd. En we zeggen dat ‘wij’ dingen doen die heilig zijn en waar de Heer blij mee is, evengoed als dat we zeggen dat ‘wij’ zonden doen. Als het terecht is dat wij verantwoordelijk gesteld worden voor onze zonden, omdat die uit ons voortkomen, dan moet er volgens hen vast en zeker ook iets aan ons toegeschreven worden in onze rechtvaardige daden. Want het zou niet logisch zijn om te zeggen dat ‘wij’ goede daden doen, als wij daarvoor als stenen in beweging gebracht worden door God, omdat we het uit onszelf niet zouden kunnen. We moeten Gods genade dus wel de eerste rol toekennen. Maar uit deze manier van spreken blijkt dat we met ons eigen werk zelf de tweede rol vervullen.

Als je alleen benadrukt dat we goede daden ‘onze’ goede daden noemen, dan zou ik daar van mijn kant tegen inbrengen dat we ook brood ‘ons’ brood noemen. Ook al bidden we of God het ons wil geven. Wat willen mijn tegenstanders uit dat bezittelijk voornaamwoord ‘ons’ eigenlijk afleiden? Het geeft alleen maar aan dat we door Gods vrijgevigheid en genade iets krijgen waar we helemaal geen recht op hebben. Dus óf ze moeten het gebed van de Heer ook belachelijk maken omdat het even absurd is, Mattheüs 6:11 óf we moeten het niet belachelijk vinden dat goede daden ‘onze’ goede daden genoemd worden, hoewel er niets van onszelf bij is dat we niet gekregen hebben omdat God vrijgevig is.

Iets sterker is hun argument dat de Schrift vaak verklaart dat wij zelf God dienen, zelf rechtvaardigheid bewaren, zelf de wet gehoorzamen en zelf goede dingen proberen te doen. Dit zijn plichten voor het verstand en de wil. Hoe zou je die in verband kunnen brengen met de Geest en tegelijk toch aan ons kunnen toeschrijven? Dan moeten onze inzet en Gods kracht toch wel iets gemeenschappelijks hebben? Uit deze strikken kan ik me moeiteloos bevrijden. We hoeven alleen maar na te gaan op welke manier de Geest van de Heer in de heiligen werkt.

De hatelijke vergelijking waar ze ons mee willen belasten, slaat nergens op. Want wie is zo dwaas om te beweren dat het in beweging brengen van een mens precies hetzelfde is als het gooien van een steen? Zoiets valt ook niet uit mijn leer af te leiden. Volgens mij is de mens van nature tot een aantal dingen in staat: hij kan iets goedkeuren en iets afwijzen. Hij kan iets willen en iets niet willen. En hij kan iets nastreven en zich tegen iets verzetten. Immers, hij keurt onzin goed en wijst het goede af. Hij wil het slechte wel en het goede niet. Hij streeft verkeerde dingen na en verzet zich tegen rechtvaardigheid.

Wat doet de Heer daarin? Soms wil Hij zulke slechtheid gebruiken als instrument voor zijn woede. Dan dirigeert Hij die slechtheid naar de bestemming die Hij wil om door een slechte hand zijn goede daad uit te voeren. Zo dient een misdadig mens Gods macht. Maar zelf probeert hij alleen maar zijn eigen begeerten te bevredigen. Moeten we hem dan met een stuk steen vergelijken, die alleen gegooid wordt dankzij de kracht van iemand anders en niet uit eigen beweging, door eigen zinnen of wil wordt voortgedreven? We zien hoe groot het verschil is.

Maar het gaat hier vooral om goede mensen. Hoe werkt God in hen? In hen heeft Hij zijn koninkrijk geplant. Door zijn Geest houdt Hij nu hun wil in bedwang, om te voorkomen dat ze door tomeloze begeerten heen en weer geslingerd worden. Van nature zouden ze daartoe geneigd zijn. Maar God buigt, kneedt, vormt en richt hun wil volgens de norm van zijn rechtvaardigheid, zodat ze geneigd zijn heilig en rechtvaardig te leven. En door de kracht van zijn Geest houdt God hun wil stevig overeind. Hij maakt die sterk, zodat ze niet wankelen of omvallen.

Daarom zegt Augustinus: ‘Je zult tegen me zeggen: “Er wordt met ons gedaan en we doen dus niet zelf iets.” Jawel, je doet zelf iets én er wordt met je gedaan. En je doet het goed als er iets goeds met je gedaan wordt. De Geest van God werkt in je en Hij helpt je om zelf iets te doen. Dat Hij “helper” genoemd wordt, geeft aan dat je ook zelf iets doet.’ In het eerste deel van deze uitspraak wijst Augustinus erop dat het werk van de Heilige Geest geen eind maakt aan het werk van de mens. Want het hoort bij de menselijke natuur dat hij een eigen wil heeft. Die wil wordt geregeerd, zodat de mens het goede na gaat streven. Maar meteen daarna voegt hij eraan toe dat uit de aanduiding ‘helper’ blijkt dat we ook zelf iets doen. We moeten dat niet opvatten alsof hij ook de mens zelf iets toekent. Hij wil ons alleen niet stijven in onze laksheid. Daarom legt hij een verband tussen Gods werk en ons werk: dat wij willen, komt door onze natuur. Dat wij het goede willen, komt door genade. Daarom had hij kort daarvoor gezegd: ‘Als God ons niet helpt, kunnen we de strijd niet alleen niet winnen. We kunnen zelfs de strijd niet voeren.’1

1Augustinus, De correptione et gratia, 2,4.

Deze moderne vertaling van de Institutie van Johannes Calvijn heb ik tussen 2013 en 2018 paragraaf voor paragraaf op deze website geplaatst. In 2019 heb ik bovendien een gedrukte versie en een e-bookversie uitgegeven.

Gerrit Veldman

Reageren

Schrijf hier je reactie.
Vul hier alsjeblieft je naam in

Johannes Calvijnhttp://institutie.gerritveldman.nl
De reformator Johannes Calvijn leefde van 1509 tot 1564. In 1536 verscheen de eerste versie van zijn Institutie, oftewel Onderwijs in de christelijke godsdienst. Vervolgens breidde hij het boek een aantal keer fors uit, tot in 1559 de definitieve versie verscheen.

Als je deze website bezoekt, worden er cookies op je apparaat geplaatst. Cookies die nodig zijn om deze site goed te laten werken of om anonieme statistieken bij te houden, worden altijd geplaatst. Maar voor cookies die gebruikt worden om jouw surfgedrag te registreren, moet je eerst toestemming geven. Meer informatie.

FunctionalOur website uses functional cookies. These cookies are necessary to let our website work.

AnalyticalOur website uses analytical cookies to make it possible to analyze our website and optimize for the purpose of a.o. the usability.

Social mediaOur website places social media cookies to show you 3rd party content like YouTube and FaceBook. These cookies may track your personal data.

AdvertisingOur website places advertising cookies to show you 3rd party advertisements based on your interests. These cookies may track your personal data.

OtherOur website places 3rd party cookies from other 3rd party services which aren't Analytical, Social media or Advertising.