2.5.1 – Onvermijdelijkheid en vrijwilligheid sluiten elkaar niet uit

0
72

Het zou kunnen lijken dat ik nu genoeg gezegd heb over de menselijke wil. Alleen zijn er mensen die de menselijke wil met een vals idee van vrijheid ten val proberen te brengen. Zij hebben argumenten aangevoerd om mijn opvatting te bestrijden. In de eerste plaats komen ze met enkele absurde redeneringen om mijn opvatting zwart te maken, alsof mijn opvatting in strijd zou zijn met het gezond verstand. Vervolgens binden ze ook de strijd met mij aan met bewijzen uit de Schrift. Beide tactieken zal ik een voor een ontzenuwen.

Als de zonde onvermijdelijk is, zeggen ze, is de zonde geen zonde meer. Als de zonde vrijwillig is, is de zonde dus niet onvermijdelijk. Dat zijn dezelfde wapens waarmee Pelagius Augustinus aanviel. Maar ik zal hen niet lastigvallen met de naam van Pelagius, voordat ik inhoudelijk voldoende op hun argumenten ingegaan ben. Welnu, ik ontken dat de zonde minder strafbaar zou zijn omdat de zonde onvermijdelijk is. En ik ontken ook dat de zonde niet onvermijdelijk zou zijn omdat de zonde vrijwillig is, zoals zij beweren.

Wil iemand met God in discussie gaan en aan zijn oordeel ontkomen met het excuus dat hij niet anders kon? Dan ligt het antwoord klaar dat ik al eerder gegeven heb: het komt niet door de schepping, maar door het bederf van onze natuur dat de mens onderworpen is aan de zonde en alleen maar kwaad wil doen. De goddelozen willen hun onmacht wel graag als excuus gebruiken. Maar Adam heeft zich uit eigen beweging onderworpen aan de tirannie van de duivel. Waar zou onze onmacht anders vandaan komen? Dit is dus de oorzaak van het bederf dat ons geketend houdt: de eerste mens heeft zijn schepper verraden. Alle mensen zijn schuldig aan dit verraad. Als dat waar is, moeten ze dus niet denken dat hen geen blaam treft omdat hun zonde onvermijdelijk is. Die onvermijdelijkheid laat juist heel duidelijk de reden zien voor hun veroordeling.

Dit heb ik hierboven duidelijk uitgelegd. En ik heb de duivel zelf als voorbeeld gesteld om duidelijk te maken dat wie onvermijdelijk zondigt, toch vrijwillig zondigt. Op dezelfde manier houden aan de andere kant de uitverkoren engelen toch hun eigen wil, ook al kan die wil niet afwijken van het goede.

Bernardus van Clairvaux leert dit ook heel slim: wij zijn er extra ellendig aan toe omdat de onvermijdelijkheid vrijwillig is. Maar die onvermijdelijkheid houdt ons zo gevangen dat we slaven van de zonde zijn, zoals ik hiervóór verteld heb.1

Het tweede deel van het argument van mijn tegenstanders – dat de zonde niet onvermijdelijk is omdat de zonde vrijwillig is – is gewoon fout. Want het is verkeerd om zo van ‘vrijwillig’ over te springen op ‘vrij’. Ik heb hierboven aangetoond wat we vrijwillig dingen doen zonder dat we er ook vrij voor kiezen.

1Bernardus van Clairvaux, Sermones super Cantica canticorum 81

Reageren

Schrijf hier je reactie.
Vul hier alsjeblieft je naam in